Yakacık ve yöresinde ağızların kapalı e (e) ünlüsü yanında ön ve ses durumundaki kök hece i'lerini devam ettirme eğilimi hakimdir. Erkã < erkeği gibi.

Bu özellikler Oğuz boylarından Avşar ve Oğuz –Türkmen boylarının kullandığı dil özellikleriyle benzerlik göstermektedir.

Bölge ağzında yazı dilinden farklı olarak ünlü ve ünsüzlerden bi takım ara sesler dikkat çekmektedir. Eski Türkçe döneminden beri devam eden kapalı e ünlüsü bölgede görülmektedir. ãr (ağır), kãnı (kağnı) gibi.

Orta ve arka damak n (n) leri hece kaynaşması ve ünsüz düşmesi gibi olaylarla kaybolurken, kendi etkisini hecesi içinde bulunan ünlülere bırakarak geniz ünlüleri oluşturmaktadır. Bã (bana) sã (sana)

Õlan (oğlan), çocumuş (çocukmuş), gibi örneklerinde görüldüğü gibi asli uzu ünlüleri dışında n,v,r,l,y,ğ, gib ünsüzlerin düşerek ve hece kaynaşması sonunda

a,o,u,ü,ı uzun ünlülerinin oluşmasıdır.

Kalınlık incelik uyumu yazı diline göre bölge ağzında güçlüdür. Dil benzeşmesi kuvvetlidir.

Ki aitlik eki: Ayahtãnı (ayaktakini), zabãnan (sabahleyin)

İle vasıta eki: Hayvannan (hayvan ile), gayınan (kayık ile)

Dudak benzeşmesi de önemli yer tutar. Yazı dilimizde kural dışı kalan çavış, armıt, yımırta, tavıh gibi kelimelerin yanında tohdur, motur, horuz, gibi batı dillerinden geçmiş kelimelerde açık örneklerdir.

Kelime başındaki tonlaşmalar dikkat çeker. –k- ler –g-ye dönerek tonlulaşır. Gız, gavga, gabgara gibi. Bazı yerlerde vurgu yapmak için –g- ler –k- gibi söylenir. Kunde söylüyom (günde söylüyom), kolge basdı (gölge bastı) gibi.

Kelime başında p<d değişimine sıkça rastlanır. Bekmez, baldırcan, tiken…

k>h, ç>ş ses değişiklikleri bölge insanının daha çok arka damak ve boğaz seslerinin kullandığını göstermektedir. Arhaba (akraba) pahla (bakla), goçdük (göçtük), gılıç(kılıç)…

Eski Türkçe'den beri bu güne kadar varlığını devam ettiren nazal n(n) yazı dilinde ifade edilmese de konuşma dilinde hala geçerlidir. Pıñar (pınar), buñalmak (bunalmak)…

Sessiz benzeşmeleri görülmektedir. nişannılı (nişanlılı), perişannıh (perişanlık), tüllü (türlü)…

Yer değiştirme olayına sıkça raslanır. Daha çok söyleniş kolaylığı sağlamak içindir. Cılbah (çıplak), ibrãm (İbrahim)

Ön ses ünsüz türemesi olarak –y- ve –h- türemesi yaygındır. Havya (ayva), helbet (elbet) gibi…

Ünsüz ikizleşmesi yaygındır genellikle. Yüzzük (yüzük), gazzıh (kazık), eşşek (eşek)…

Yuvarlak ince ünlüler yanında bulunan g-,k-,ğ,damak ünsüzleri yanlarında bulunan bu yuvarlak ince ünlüleri kalınlaştırırlar ve orta boğlumlanmalı yarı kalın ünlüler meydana gelir. Golüñ yanında (gölün yanında), gul ne yapsıñ (kul ne yapsın)…

ŞEKİL BİLGİSİ:

•  a-, e- şekli hece kaynaşması sonucu çok kullanılır. guşãnı çöz (kuşağını çöz), deynã ver (değneği ver)

•  -ki- aitlit eki kalın sıradan ünlü taşıyan kelimelere gelirken kı>hı değişimiyle ünlü uyumuna uygunluk göstererek gelir. Yüzündãni (yüzündekini), ötãni (ötekini)..

-fiil çekimlerinde l. ve ll. tip şahıs eklerinin 2. teklik ve çokluk şahıs çekimleri genellikle orta ve arka damak n'siyle yapılır. gaşdıñ (kaçtın)…

- Şimdiki zaman eklerinde –r düşmesi yaygındır. Ãnadamıyom (anlatamıyom), getiremiyom (getiremiyorum)…

Duyulan geçmiş zaman 1. teklik ve çokluk şahıs çekimlerinde kip ekinden sonra türetilen –s ünsüzü ile şahıs ekindeki ünlünün uzatılması. üşümüssük (üşümüşüz) geçmissik (geçmişiz)…

•  Gelecek zaman eki hece kaynaşmasına veya hece yutumuna uğrar. Geçecãm (geçeceğim) gidecãdik (gidecektik)…

•  Dilek kipleri yerine emir kipleri kullanılır. Gidek (gidelim)…

•  Kuvvetlendirme edatı –ıncak-la yapılır. Atıncah vurdu (atınca vurdu), gelincek görürsün (gelince görürsün)…